Bacaklarda normal koşullarda bir damar görüntüsünün bulunmaması gerekir. Gerek arter (atardamar), gerekse venler (toplardamar) ciltten derinde yer alırlar ve görülmezler. Bacakta bir damara benzeyen yapı fark edildiğinde bunun doğru biçimde adının konması gerektiğini dile getiren Kalp Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Semih Barlas, görülen bu damarların sadece kozmetik olarak rahatsızlık verebilecek bir sorunu işaret edebileceği gibi önemli bir damar hastalığının belirtisi de olabileceğini söyledi.
1. SPİDER ÖRÜMCEK VENLER
Spider venler, kırmızı, mavi veya mor görünüşlü 0.5 mm-1mm çapında, cildimizin en üst tabakasında gelişen damarlardır. Genelde bacaklarda görülür ve kozmetik bir sorun olarak değerlendirilirler. Çoğunlukla ciddi bir yakınmaya yol açmazlar. Bazen kaşıntı, gıdıklanma hissi ve bölgesel huzursuzluk ile varlıklarını hissettirirler. Oluşum nedenleri arasında kalıtım, ileri yaş, hamilelik, doğum kontrol hapları sayılabilir. Yüzeyel Köpük Skleroterapi veya Yüzeyel Lazer ile ortadan kaldırılabilirler.
2. RETİKÜLER VENLER
‘Besleyici venler’ olarak da bilinen bu damarlar, cildin bir alt tabakasında, 1-2 mm çapında, mavi ve yeşil renkli oluşumlardır. Genelde kalıtsaldırlar. Tek başlarına görülebildikleri gibi, daha yüzeyde yer alan spider venlerin kaynağı/besleyicisi de olabilirler. Bu yapılar da kozmetik bir sorun olarak değerlendirilir ve Yüzeyel Köpük Skleroterapi ile yok edilebilirler.
3. KALIN VARİSLER
Sağlıklı venlerdeki kan akımı kalbe doğru, tek yönlüdür. Bacak venlerinin içinde yer alan, adeta ‘çekvalv’ gibi işlev gören kapakçıkların doğru yönde çalışması ile bu akım gerçekleşir. Kapakçıkların yapısı bozulduğunda venlerdeki kirli kan, yerçekimi yönünde geri kaçmaya başlar. Bu durum, Kronik Venöz Yetersizlik adı verilen bir ven/damar hastalığıdır. Hastalık, 2-4 mm çapında, kalın, kıvrıntılı, ‘spagetti makarna’ görünümlü varislerin oluşumuna yol açar. Görüntü bozukluğu dışında, dizaltı-ayak arasında hareketsiz kalındığında hissedilen, hareket edince hafifleyen huzursuzluk, yorgunluk, ağırlık hissi, şişlik, ağrı, ciltte renk değişikliği, yaralara yol açabilirler. Kıvrıntılı yapıları nedeniyle yavaşlayan kan akımı, pıhtı gelişimine neden olabilir ve yaşamsal bir tehlikeye davetiye çıkartabilir. Kalıtım, şişmanlık, hareketsiz yaşam tarzı, uzun süre ayakta kalmayı veya oturmayı gerektiren meslekler, derin venlerde pıhtı oluşumu, hamilelik bu sorunun nedenleri arasında sayılabilir. Gelişimlerini yavaşlatmak için kademeli basınçlı çoraplar giyilebilir. Tanı ayrıntılı bir fizik muayeneyi takiben, bacak venlerinin durumunu net olarak ortaya koyacak olan venöz doppler (bacak ultrasonu) incelemesidir. Endovenöz Trunkal Ablasyon (EVTA), Doppler Altında Kimyasal Ablasyon (DGS) bu sorunun tedavisinde kullanılan güncel yöntemlerdir.
Spider venler, kalın varislerin kaynağı olmasalarda, bu oluşumun habercisi niteliğinde olabilirler. Bunun aksine, kalın varisleri doğuran kapak kaçağı, bacağın farklı bölgelerinde kan göllenmesine yol açar ve spider venleri doğurur.
4. BACAKTA PIHTI
Bacakta yer alan Büyük veya Küçük Safen Veni adı verilen damarlarda veya kalın varislerin içinde bir kan pıhtısı oturabilir. Buna Yüzeyel Venöz Tromboz veya Tromboflebit adı verilir. Tıkalı damarın bulunduğu bölgede dokunmakla ağrı, kızarıklık, damar hattı boyunca sertlik ve gerginlik hissedilir. Hareketsizlik, pıhtılaşma bozuklukları, sigara, kronik venöz yetmezlik, bazı hastalıklar bu duruma yol açabilir. Tutulan damar boyutu ve yerine göre basit antienflammatuvar ilaçlar veya kan sulandırıcılar ile tedavi yapılır. Tabloya bir enfeksiyon eklenmediği sürece antibiyotik tedavisinin yeri yoktur.
Eğer bacaklardaki tüm kirli kanı toplayıp, temizlenmek üzere, önce kalbe, ardından da akciğerlere taşıyan derin venlerde bir pıhtı oluşur ise buna Derin Venöz Tromboz (DVT) adı verilir. Çok ciddi bir damar hastalığıdır ve tedavi edilmezse Pulmoner Emboli (Akciğerde pıhtı) adı verilen ölümcül bir tabloyu doğurabilir. Bacaktaki damar hattında ve yürümekle çok şiddetli ağrı, baldır ve/veya uylukta gerginlik ve şişlik en önde gelen belirtilerdir. Bu tabloya, hareketsizlik, kronik venöz yetmezlik, pıhtılaşma bozuklukları neden olabilir. Süratle tanı konup, kan sulandırıcı ilaçlara başlanmalıdır.
5.LANFANJIT-SELÜLİT
Bacaktaki yüzeyel venöz tromboz ile sık olarak karışan, lenf damarlarının (beyaz kan damarları) veya cilt altı dokularının bakteri kaynaklı enfeksiyonudur. Cilt altında kablo gibi bir damar veya geniş olarak hissedilen sertlik, ısı artışı, hassasiyet, şişlik ve 38’i bulabilen ateş ile kendini gösterir. Derhal antibiyotik ve antienflammatuvar ilaçlara başlanmalıdır.
6. DOĞUMSAL DAMAR OLUŞUM BOZUKLUKLARI
Bacaklarda veya vücudun farklı bölgelerinde oluşabilir ve farklı renklerde kendilerini gösterebilirler. Bunların bir kısmı sadece kozmetik özelliktedir, tedavi gerektirmeyebilir veya lazer, skleroterapi, cerrahi olarak çıkartılma, kateter ile kurutulma yöntemleri ile ortadan kaldırılabilirler.
7. BAZI CİLT KANSER TÜRLERİ
Ciltte bir damar ağı şeklinde veya renk değişikliği ile kendilerini gösterebilirler. Tanı konduktan sonra cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi (ilaç tedavisi) ile müdahale edilirler.
